गजल - ५० - साथी

को उभिन्छ यसरी दुश्मनको अगाडी आएर
उ मेरो साथी हो भन्दै आँखामा आँखा जुधाएर

आमैले सोध्दा बाबैले सोध्दा को हो यो भनेर
मलाइ एक्लै पार्यौ लाटी भाग्यौ तिमी लजाएर

भ्रष्टहरुको अनुहार पनि नहेर्ने आश्वासन दिएर
नेताजी भित्र पस्नुभो जब साथी निस्क्यो अघाएर

 
हरपल नजरमा रहन्छन जो जान्छन् मुस्कुराउँदै
सपना कैद गर्ने परेली कसैको औंलामा थमाएर

जापानमा उदायो उता अस्तायो भन्दै पला हेरेर

बस्छन् एकजोडी समीछायाँमा हरसाँझ टोलाएर

 

गजल - ४९ - ऋतु

मुना कहिले पलाउला कहिले घाम अस्ताउला

यो पत्थर कहिले देउता होला कहिले रसाउला

पहिला हजुर स्याउ कि सुन्तला त्यो भन्नुस

अनि मलाई स्याउ कति मन पर्छ म बताउँला

बजारमा फेरि ठुलै माछो फसेको चर्चा छ

माछैले थापेर बल्छि माछा कसरी फसाउला

अरे यार सिधै नलेख्नुस्, विम्ब राखेर लेख्नुस्

फर्सिका जरा फैलाउने कला हामी सिकाउँला

उपर देउता दानव मिलेर बसेका छन तल यो रोइलो

भक्तजन-चेत-उच्छादयति घन्टी कसले बजाउला

पापा त्यो आउँछ र? हो छोरी त्यो आउँछ

मेरोमा नआएपनि तिम्रो चौरासीमा त आउला

(विक्रम संवत २०८२, आषाढ १०)

- मोहन कोइराला 'फर्सिको जरा'

- गोपाल प्रसाद रिमाल 'आमाको सपना' 

गजल - ४८ - तिम्रो भन के छ

 मेरो ठिकै छ तिम्रो भन के छ 

खबर नभएको पनि जुनि भएछ 

बतासले पातलाई सुस्तरी रोक्यो

उहि गीत आज कसले गाएछ 

कोहि चढ्न खोज्यो पहाड फेरि

खोलाले आज सिंदुर लाएछ

समय र बस् माध्यम फेरिएछ

दृष्टि र सोच अझै पुरानै रहेछ 

थोरै घाम देखोस् बालुवा उस्तै

त्यत्रो नदीले खै के भिजाएछ 

ईन्द्रेणीमा स्वर्गका सायरी पठाउनु

बल्ल तिमीलाई 'राहत' मिलेछ

गजल - ४७ - उ नआओस्

भो बरु जिन्दगीमा सफलता नआओस्
उ आओस् तर उ सँग मौनता नआओस्।

उ नौनी झैँ हृदय लिई आउँछे समीपमा,
म दियो झैँ सम्झन्छु उ यता नआओस्।

यो सिमाना यो दुरी पनि रहेछ जरुरी
त्यो आगो पानी झैँ हाम्रो एकता नआओस्।

यहाँ तपाईँ र म बाहेक बाँकि खत्तम छन्,
यसै ठिकै छ यहाँ अर्को देवता नआओस्।

मेरा पाईलाको ओज पछ्याउँदै मेरो सामु,
मेरो दुश्मन आओस् तिम्रो मित्रता नआओस्।

गजल - ४६ - सलाम छ

हर नजरमा बेग्लै आयाम छ
ए जिन्दगी तँलाइ सलाम छ

पैसा' पछि व्यर्थ कुदियो
हिँड्न थालेदेखि आराम छ

दान दक्षिणा लुकेर गर्नु
चोरीचकारी खुलेआम छ

भिड त बडा गजबको हो
बस् नाइके पो बदनाम छ

भोट खासै नसोचि हालियो
सोचमग्न अब परिणाम छ

भेट्न अवश्य बोलाउनु
निम्तो मै नभन्नु काम छ

हिजै आउँथें हिलो थियो
आज फेरि चर्को घाम छ

विचार रुपि हतियार निस्कन्छन्
त्यो मगजमा ठुलै संग्राम छ

गालोस् जिन्दगीले थाहा होस्
हेरौं ममा कति सुन फलाम छ

चाडपर्वमा मन त्यहिँ पुग्छ
बाआमा जहाँ त्यहिँ धाम छ

उनको नाम लेखेर दराजमा
नपठाई राखेको खाम छ

निंद बहुत दूर गाउँमा छ
त्यहाँ सम्म शेरको लाम छ

गजल - ४५ - गाउँको तस्वीर

धेरै पछि गाउँको तस्वीर पठायो साथीले
उ त्यहाँ ठूलो खोला बग्थ्यो सुनायो भाइले।

माझीलाइ अँगाली छोप्छ सागरले जसरी
कैद गर्छ सपनाहरु मेरो पनि सिरानीले।

प्रश्न एउटै छ हजार देखि लाख ल्याउनेको
कसरी पुग्छ होला र खै यत्ति कमाइले।

जिन्दगी के हो सुख भन्दा दुखमा जानिन्छ
र यो अलिक कमै सिकाएका छन् पराईले।

यो शहरका मान्छे र भाग्यको दैनिकी उस्तै छ
खोरमा त्राश हुन्छ आज को तान्छ कसाईले

घटना र समय दुवै चाहिन्छ विचार फेरिन
ढुङ्गा बन्दैन माटो एकतमासको पर्खाइले।

गजल -२४- गर्व गर्ने ठाउँ छैन

जस्तो थियो हिजो अस्ति, उस्तो अचेल गाउँ छैन,
शिर उचाली, छाति ठोकि, गर्व गर्ने ठाउँ छैन ।

काँडाघारी जस्तो लाग्छ, त्यस्तो निर्मल फुलबारी
आफ्नै घर खेत पनि, ढुक्क भइ जाउँ छैन।

सोसेकै छन् सिउँडीले, जमीनको रस अझै,
भोका नाङंगा उस्तै अझै, नाइकेलाइ के खाउँ छैन।

युद्द सय, योद्दा हजार, शहिदको रास उत्ति,
सम्झेर मन ढुक्क हुने, कठै यौटै नाउँ छैन ।
Labels:

गजल -४४- प्रकृतिले

ढुङ्गा र देउतालाई झन्‌झन् दुरुस्त बनायो प्रकृतिले,
मान्छे र देउताको दुश्मनि अझै बढायो प्रकृतिले।

देउताको आश बास त्यहिँ बढि हुन्छ जानेझैँ गरेर
झुपडि तिरै भेल-बाढी डोर्‌यायो प्रकृतिले ।

म अब चट्टानका घर र माटोका मूर्ती बनाउँछु,
ढुङ्गा मात्र छोड्यो माटो सबै बगायो प्रकृतिले ।

पानीकै छानो पानीकै भूईँ घेर्यो चौतर्फ पानीले,
पानीमै जिन्दगीको आहुती जलायो प्रकृतीले।

हिमाल पहाड झट्कार्यो सिमसार खाडि बनायो
झारेर देउताकै काखमा झनै सतायो प्रकृतिले।

गजल -४३- जोरी कस्छन्

विचार नि यस्ता आउँँछन् सुनायो कि जोरी कस्छन्

मानिस हो मानिसले आखिरी तमस् मा डोरी कस्छन्

चोर मुस्कराउँदै कैद पस्यो माला ला'एर निस्क्यो

यो रमितामा पुलिस खै कसरी नचोरी बस्छन्।

छिः कस्तो फोहोरी खेल भो राजनिती त्यहाँ

पसेपछि फोहोर हुन्छन् कि वंशाणु फोहोरी पस्छन्।

कृष्णजी सुदामाका घर आए थोरै खाए अघाए

र भने महलमा त बडा बडा अघोरी बस्छन्।

भो नटक्टक्याउ रहन देउ धुलो पर्दा हो

त्यस एल्बम भित्र ओ! प्रिय मेरा कमजोरी बस्छन्।

गजल -४२- छाप कसैको

बस्दछ यसरी छाप कसैको
नसोच्नु कहिल्यै पाप कसैको।

म बाटो तर्की घुमेर आएँ
भैदियोस भनेर मिलाप कसैको।

लेखियुन गजल यस्तरी लाग्दछ
याद कसैको होस् आलाप कसैको।

हेरि बस्दछन हाँगा पात फूललाई
मनोमानी कसैको सन्ताप कसैको।

फेरिइरहुन् यि तन्त्र सँधै
र होस् कमसेकम फलिफाप कसैको।

ब्याट्रि कुनामा बुलुप घुरी बस्छ
उज्यालो कसैको अभिशाप कसैको।

रिझाएर हैन बिझाएर जितिन्
र भनिन् थिएन करकाप कसैको।

कर्म गर्नु फलको आश नगर्नु
हुँदैछ तक्मामा हानथाप कसैको।

एक्लै बसाउँछ बस्ति दिनेश (तामाङ्)
चाहिन्न उसलाई धाप कसैको।

फेरि फेरि हुन्छ पदग्रहण
ठाउँमा भैदिए माइ-बाप कसैको।

रुखै मुनि झर्ने भए फल सँधै
ईनाममा किन होस् नाप कसैको।

म भन्न सक्छु यस्तै सयौं शेर अरु
तर किन उरालौं रक्तचाप कसैको।

हर्क्युलसहरु

हाम्रा हर्क्युलसहरु

जिउसका पुत्र

पर्सियस का बन्धुहरु 

मिथोलोजिका तिनै साहसि महारथी जस्ता भए

तिनका तरवार-भाला जस्ता कलमका गाथा  

एक दशक नबित्दै  

पौराणिक कथा झैँ भए। 

चर्चा चल्दा प्रश्न उठ्छ  

कुन समुन्द्रमा 

कुन समुन्द्रको देशमा 

कुन समुन्द्रको देशको अजङको सर्पको ढाडमा 

लम्पसार परेका छन

या छन यहिँ कहिँ  

नाचिरहेछन  

यो चक्र्व्युहमा

रुमल्लिरहेका छन्

यो आँफैले ल्याएको भुमरिमा। 

तिमिहरुले नारायणहिटी बाट  

नारायणहिटिको दुलो बाट  

निकालेर शिरच्छेद गरेको अजिङ्गर त हाइड्रा रहेछ 

एउटा काट्यौ अहिले 

सयौँ टाउका बनेर डसिरहेछ

विषवमन गरिरहेछ

तराइमा आगो ओकल्छ

सुदुरमा विषालु दाँत गाड्छ

पहाडको घाँटी बेर्छ

दिल दिमाग र चेत नभएका 

जम्बिजस्ता मुर्कट्टाहरुले मधेश हाँक्छन

एउटा टाउको काटदा हज्जारौँ पलाए

छाउरा अजिङ्गरहरु शक्ति सन्चय गरिरहेछन 

मोटाइरहेकाछन 

फुलिरहेकाछन

ढाडिईरहेका छन अझै हाइड्राहरु । 

अब, फेरि कहिले निस्कलान 

धुरी धुरी बाट 

भाला तरवार जस्ता कलम बोकेर सडकमा 

हर्क्युलसहरु

जिउसका पुत्रहरु

त्यो मिथोलोजिका पौरखि पात्रहरु

त्यो अलकत्रे सडकका ति आन्दोलित कविहरु ।

गजल -४१- अखबारहरूले

सँधै आफ्नैका मात्र छाप्दैनन् अखबारहरूले,
सँधै नराम्रा मात्र छाप्दैनन् अखबारहरूले।

बेवारिसे मैला राता पछ्यौरीका गाथा छन्,
सुकिला कथा मात्र छाप्दैनन अखबारहरुले।

आफ्नो भाषण आफैले लेख्नुहोस कुनै दिन,
नभनेका कुरा मात्र छाप्दैनन अखबारहरुले।

खाँदै नखानेहरुको विसेषाङ्क छ यसपाली,
खानेको रमिता मात्र छाप्दैनन अखबारहरुले।

अनुराधा पुष्पाका कथा देखिन्छन् आकलझुकल,
हिसिला सरिता मात्र छाप्दैनन् अखबारहरूले।

भारत विरुद्द नेपाल विजयी पढिन्छ कहिलेकाहिँ,
नेताका फोटा मात्र छाप्दैनन् अखबारहरूले।

प्रसङ्ग : फुटबल 

गजल -४०- साईतको बेला

साइतको बेला राख्यौ भरि घडा मझेरीमा,

सम्झि सम्झि बाँचेको छु खाडिको यो खडेरीमा ।

एक अञ्जुली तिर्खा ले नै डोर्याउँथ्यो कहाँ कहाँ,

आधा भरी गाग्री बोकि आउँथ्यौ तिमी पँधेरीमा ।

खेल्दा खेल्दै मुटु जोड्ने पानी कस्तो चोप रै'छ,

कागजको डुङ्गा बनाई बगाउँथ्यौ कुलेसिमा ।

मुस्काएर बिदा दियौ भाग्य बहाव स्विकार थ्यो,

लुक्थे कहाँ कठै आँशु उभिएर बलेनिमा ।

सम्झनाले सिँचिएका पसिनामा बाँचेको छु,

रसाउला सगर फेरी, फर्कि आउँदा आँगनिमा ।

गजल -३९- जाली गजल

मिठा कुरा मात्रै‍‍‍ लेख्छु लेख्दिन भो गाली गजल

बालुवा झैँ शेर हुन्छन हात थाप्दा जाली गजल।

राप बोकि खुल्छ पर्दा, सुर्यमुखि आङ तान्छ

गालिब पात सरी फाल्छन शाह लेख्छ ताली गजल।

लेख्छु सुने मिठो खबर भेडिगोठ सप्रिएको

आउला संविधान अनि लेख्छु धारा हाली गजल।

रित्ता पाना भरी भरी पसिनाका टाटा मात्रै

डोबे कलम फुल्छ मसी कठै अपुताली गजल।

म्याद थपे छेपाराले कालो बादल सम्म लाई ,

ऐले मकता भेटे लेख्छु मिठो अर्को पाली गजल।

(शाह : गालिबको जीवन कहानी बाट उत्प्रेरित शेरमा उर्दुको शाहजाद (रईस खान्दानी, टोलको धन-प्रतिष्ठा भएको व्यक्ती) छोटकरीमा शाह जो गजलकारहरू भेला गरेर गजल सुन्ने सुनाउने गर्दथ्यो  - त्यस्तै मञ्चमा एकपटक निम्त्याईँदा गालिबले यो शेर भनेका थिए :

बना है शाहका मुसाहिब, फिरे है ईतराता,

वगरना शेहेर मै गालिब कि आबरू क्या है । 

हिमपहिरोको योद्दा #Pokhara

आज बिहान उठ्दा बित्तिकै सुरु भएको हिमपहिरो को खबर देखेको बेला र अहिले सुत्ने बेलामा, म उसै अवस्थामा छु तर दिनका सामान्य गतिविधि र पारिवारिक समय बाहेक मानसिक र केहि अनुमानका दृष्यात्मक झझल्कोहरूमा अनेकौँ यात्रा गरियो ।

बिहानै उठेर BBC, CNN को वेबसाईट भन्दा पनि पहिला ट्विटर हेर्ने बानी परेको छ। अनि आजको बिहानी त्यहि खलबल बाट सुरु भयो। सुरुका २ घन्टा जस्तो ईन्टरनेट र टिभिमा कतै कुनै दृष्य थिएनन् - मात्र अपडेट थियो त पोखराबाटै ट्विट गर्ने साथीहरूका शब्द र नेपाल टेलिभिजन (Live Online)मा देखिने हेडलाईन को स्क्रोल। सबैका आ-आफ्नै कुरा थिए, कतिले पुरै पोखरा डुबानमा भने, कतिले सामान्य क्षति भएको भने, कतिले स्कुले बालबालिका सहितको बस समेत परेको भने, कसैले के भने, कसैले के भने । यि सबै शब्दहरू देख्दा दिमागले अनेकौँ खालका अनुमान गर्दै थियो तर आँखैले नदेखेसम्म केहि विश्वास गर्न मन लागेन। ११ बजेको समाचारमा नेपाल टेलिभिजनले बल्ल करिब २ मिनेटको भिडियो सहित भृजङ्ग खोलामा कम्तिमा २० घर बगाएको, ३ शव फेला परेको भन्दै समाचार पढ्यो । त्यस clip मा मानिसहरू खोलाबाट केहि उचाईमा बसेर खोलो हेर्दै थिए, कोहि तस्विर लिँदै थिए, खोलाको किनारमै कोहि मानिस काठ दाउरा छोप्दै थिए, कोहि खोलाबाट त्यो लेदो समेत उभाउँदै थिए। त्यो देखेर दिमागले भने केहिबेरको लागी फुर्सद पायो, अनुमान र अड्कलको भुमरीबाट उम्किएर ।(Video On Youtube) त्यसपछि थप तस्विर, भिडियो र समाचार आए । बेपत्ताहरूको सङ्ख्या बढ्दै थियो, उद्दारक्रम जारी थियो। त्यस्तै एक भिडियोमा एक जनाले आफन्तलाई फोन गरेर "१ घन्टामा तपाईँको गाउँसम्म  आईपुग्छ वरपर सबै तिर खबर गरेर गाउँ छोड्नुहोला" भन्ने समेत सुनियो - अहो त्यो मनोदशा ! (Video on Youtube) 

यसै भिडमा केहि त्यस्ता विभत्स तस्विरहरू पनि सार्वजनिक भए। त्यस्ता फोटोहरू त नराखेको भए पनि हुने भन्ने लाग्दै थियो । सायद नागरिक पत्रकारिताको स्वविवेक र मूल्याङ्कन क्षमताले त्यहाँनेर मार खान्छ। घटनाका सबै तस्विरहरू सार्वजनिक गर्न लायकका हुँदैनन्। अझ ताज्जुब त तब लाग्यो मानिसहरू "यस्ता खालका तस्विर नराखौँ है" भन्दै उनै तस्विर बाँड्दै थिए। तर साँझपख एउटा यस्तो तस्विर सार्वजनिक भयो, जसलाई यहाँ नबाँडि मनले मानेन । माथिको भूमिका सोहि तस्विरका लागी । 

तस्विरमा देखिने वृद्द करिबन् ७४ वर्षका सार्दिखोला कसेर निवासी सन्तबहादुर तामाङ भनेर चिनाईएको छ । सबैरै १५ वटा बाख्राको बथान सेति खोलाको किनारमा चराउँदै गर्दा हिमालको लेदो हुत्तिएर उनितर्फ आइरहेको थियो । तर उनि हिम्मतका साथ एउटा खिर्रोको रुखको हाँगो समातेर त्यो अजिङ्गरझैँ सल्बलाउँदै गरेको लेदोको ढाडमा चढे । हाल सम्ममा ़१३ प्राण पखेरु हरेर र अनेकौँ वस्ति उजाडेर त्यो लेदो लुप्त भयो, मृतात्माले चिर शान्ति पाउन र  त्रासिद तथा पिडित लाई सन्तबहादुरको झैँ निर्भयता तथा अनुकुलता प्राप्त होस् । 

( शनिबार वैशाख २३, २०६९)

अचारसंहिता (व्यङ्ग्य)

गत साता काठमाण्डौमा 'विश्व अचार दिवस' को अवसर छोपेर नेपाली अचार उत्पादकहरूले पनि एक कार्यक्रमको आयोजना गरी भव्यताका साथ सो दिवस मनाए। विश्वभरी छरिएर रहेका अचारका पारखिहरूले वर्षभरी आ-आफ्नै ढंगले स्वेच्छिक रुपमा अचार उत्पादन गर्ने गरेको भएतापनि यसरी वार्षिक रूपमा भेला भएर राष्ट्रिय रूपमा समेत आफ्नो दिवस मनाउन पाउनुले अचारको व्यापकता अझ प्रचलित बन्ने आयोजकले बताए। 

मानिसलाई आहारको बानी बसेदेखी दैनिक, साप्ताहिक, पाक्षीक, मासिक, द्वैमासिक, त्रैमासीक खुराकको रुपमा मुलधार तरकारी उत्पादकहरूले आफ्नो विज्ञताको  दुरुपयोग गर्दै बेस्वादे, बेमौसमी तरकारी लाद्ने गरेको अवस्थामा सर्वसाधारणले पनि आजकल अचारको स्वाद पत्ता लगाएर यसतर्फ आकर्षित भएको एक सहभागीको अनुमान थियो। "यि मुलधारे तरकारी उत्पादकले पैसा पाए भने जस्ता सुकै बारीका जस्तासुकै झारपातलाई पनि मसला बनाएर घिचाउँछन्", छेवैमा बसेर कुरा सुन्दै गरेका अलि अग्रगामी जस्ता देखिने अचार उत्पादकले रिस पोखे । 

गजल -३८- संविधानमा लगानी

सागमा बेसार बालुवामा पानी,
त्यस्तै भो साथी संविधानमा लगानी ।

खेताला जोडिए, चार दिशा घेरेर,
जरा काट्ने कोहि, कोहि धुरी चढ्न जानी। (*)

ब्याडे धानमै गर्दैछन, खेताला रजाईँ,
मुसुमुसु हाँस्दै बसेको छ ज्ञानी ।

उसैको आरिसले गर्जदैँछन् कोहि,
छिमेकीले पनि थोरै गरेको छ लगानी।

सिला बटुल्दै डुल्दैछन् खेताला कोहि,
अर्को छिमेकी चुपचाप कुर्दैछ खानी।

भान्सेलाई चोक्टा खेतालालाई पानी,
भोका नाङ्गालाई तातो खरानी।
त्यस्तै भो साथी संविधानमा लगानी ।

जानी  = जानु (क्रि.) को बोलिचाली रूप

रङ्ग (कविता)

Holi, होलि

म रङ्गमा कञ्जुस्याईँ गर्ने मान्छे हैन,

रङ्ग रहर हो,

बस् एकनास रहोस्,
यो एक चिम्टी रङ्ग -

यसको सुगन्ध,
मेरा हातको कोमलता -

र तिम्रो गालाको पुष्टता,

अनि हाम्रो एकर्काको रङ्गमा रङ्गिने रहर - 

अमर रहोस्,
युग युगान्तर सम्म,
अनि प्रत्येक झुल्के घाम सँगै खेलौँला,
होलि तिम्रो सिउँदोसँग ।

मुक्तक - हानी गर्दैन

छातामा प्वाल नपरुन्जेल पानी पर्दैन,

छातीमा भ्वाङ् नपरुन्जेल बानी पर्दैन,

जे जे हुनु त भै सक्यो,

अब एक सर्कोले त रत्ति नि हानी गर्दैन।

smoking, lungs, habits, ciggerates, सिगरेट, फोक्सो, चुरोट, अम्मल, धुवाँ

गजल -३७- धन्दा गजब हजुरको

महल रुवाएर गल्लि हसाँउने, फन्दा गजब हजुरको,

आफ्नैले घेरेर फसाउने, धन्दा गजब हजुरको ।

जो जो थिए मतियार तपाईँका हतियार तपाईँका,

पर पर सर्छन आज नाम, भन्दा गजब हजुरको ।

फसल के जात रोप्नु भा'थ्यो, ती समथल फाँटमा,

जरै देखि नाङ्गिनु भो थोरै, खन्दा गजब हजुरको ।

अझै सल्बलाउँछन् परजिवि ढलेको वृक्षमा,

होला आँपझैँ अमिष्ट स्वादको, चन्दा गजब हजुरको ।

क्रान्तिको हिसाब माग्दै मधेश एक साथ गर्जियो,

झुपडिको खरै कम भो दौलत, गन्दा गजब हजुरको।

(तस्विर साभार : भोजराज दाहाल - नेपाल डायरी ब्लग)